Srukmera nøsik waminchib · 03

Sruutøga wasrø

El Escobero pirau, iik sruk pilab srukmera katø mamik kutsik srukmera (pilab srukmera nui sruutøga kutsøbik)-pe kwalømgurri kwaløm waraikkurri trømbø søriiløwei yamera srukmera mara pasrøbigube pasrøbik køn: marik, isumik katø nu pirøwei kanbalatø kuilø kan sørin trabyu kanbalatø misrik.

El Escoberoyu pilab sruutøga sørin trab sørin trabwei pørik kilgawei møi marøb ashibik
2006 wakøb pønsrøbik potowei pørik kilgagurri IAba marik møi marøb ashibik.

El Escobero · Envigado

Kan kanikkø sørin trab, mayeelø waramik wam pørik kømøn

2006 pilayu, Álamos nui Escobero nu yaallø yamera marik mariiløbe kan pilab sruutøga sørin trab sørin trabwan eshkabik køn: iik sruk pilab srukmeraba marik søriiløwei tusr køtsø. Kølli kwaløm pønsraik wakøb pønsrøbikpe 40-gurri 50 pilamørø ishmisak (ishmisakwei) lataik yau tøgaik nu ishmisak misakwei tsutsikmeran katø 1.640 ± 50 AP (Beta-218854, pila kwaløm nebua pasrøbik tøbøtak kwaløm 260-290 d. C.) pila kwaløm trenchibik nakchøsr (nak sruk) ashib tøgawan pørik kilgayu pasrøbik køn.118, 149

Aburrá Chagu katø Antioquiayu pørik kilgayu pasrøbik in maik kuik nøørø sørin trabbe Cauca tøbøtakba (tøgar pilab sruutøga sørin trab yamera srukmera mara pasrøbik purø merrabsrø pasrabik køn) kanbalatø maymerawan waminchimik købik køn. Mara pasrøbikwei kanlataik kuik katø kanbalatø misrik yab pirøwei tasiimeraba mariiløbe pirømera tøbøtakwei lincha kanbalatø marøbigwan purugubik køn; sørik misak tøga nu pirøgurri købigwan katøle mayeelø kanbalatø pasrøbik kan mayeelø kanlataik misaamera maik waramigube nui køn købigwan nebua eshkabik kømøn.118

Kølli mariilø waraik pirøyu, Santospe kan mamik nupi (mar) pusu køtsø nu pusuwei katø yøm kørik sruk srugwan yab pirøwei tasiimeraba mariilø katø kønrrai nu munchi kuik mariilø lataik pørik pønsraik køn. Iik srøtø pørik maramik pørigwei waminchib wambe ñimun Pacífico pusu katsik katø Ruiz–Tolima nak tunwei nu pirøba kanbalatø misrøb køn (pasrøbik wam chugurri pøntøbiilø, kanikkøwei newan trenchibik tun katsik). Ñimui pirau waramikpe merrabsrø pirømerai kanbalatø tøgaikmerawan waminchimik købik køn. Truyu waraik pirøwei mariilø lataik eshkab køn, pilab sruutøga sørin trab urek pørik kilgayu pasrøbik kømuik chu pasrabigwan munchi pasrøb imøtø.3

Søriiløwei kanbalatø pasrøbigwei mamik kutsik sruk (pilab sruk nui sruutøga kutsøbik)

Katø chi maramik kuik tøgaik tasiimeraba mariilø

Mamik køtsøgurri kwabikwan kanbalatø misramigube

Pip (4) mamik kutsik srukmeran (pilab srukmera nui sruutøga kutsøbik) sørin kanbalatø pasrøbigube urek pønsraik købik køn, katø katø srukmerabe pilab srukmerawan tøgaik katøle pirø pilab marøbik købik køn. Pirau kanbalatø pasrabik kønrrai pøra eshkab purø pikulyi kusrenanøbeløbe tøga mamik kutsik srukmeran pura, pikulyi (usha), lu (pilabik), køtsø uskabe katø pøtø uskabe tusr yelmeraba kanbalatø misrøbik køn. Kan tarømarik marøb srukpe merrabsrø marik katsiimeran pønsraik katø sørin trabyu pønsraik køben møi chi taigwan chab kønrrai køn.118

Laab trab katø kan uñimay sruk pilab srugwei wasrøgurri ashibik

Isumik (isua waraik wam)

Kanbalatø pasrøbik chiga payibelømeran payabmik købik køn

Kwabik asrwan (asr) truyu nebua ashibik maik marøb pasrøbik katø sruk mara pasrigwei maya kwaløm pirau waramikpe isumik, munøb isubik katø misaamerawei katsik kuigwan eshkabikba kanbalatø nebua pasramdiik køn. Pørik pørik wammera katøle tøbøtakmay ashib waminchib wammera kømøtø, kølli pønsrailø kusrenanøbikpe sørin trab nøsik marik købik katø chi pønsraik købigwan kusrenanømik kønrrai køn, iik kwabik kwaløm waraiktøga kristiano kusrenanøbigwan newan kuik møi katø marøb eshkabik kaig kømøn.

Pørik marøb misakwei chi taigwan eshkab wam · kølli kwaløm pønsraik pørik kilgagurri

Nu munchi kuik, siñalmera katø nui købik

Nam purugub waminchibik isua pasrøbik wamMaramik pørik ADwei pørik marøb misak purugub waminchibik isua pasrøbik wambe in køn: Envigadowei Ishmisak (La Nu ishmisak nui Envigado) siñalwei katø kanbalatø kuik ullu purugubik tøgaik misaamerawei asha kusrenanøbigwan chab køn, maik kuigwan waminchibik mariilø merrabsrø mariilø kuik kanbalatø merrabsrø pasrøbik katøle marøb yawei karub asr chish marøbik nebua eshkab imøtø. Nu munchi kuikpe kanbalatø isubigube (isua waraik wam mayeeløwei), kanbalatø waraik misaamera utu kanbalatø tøgaikmerayu katø kan kanbalatø misaamera kan misak kønrrai maramik tranøbigube eshkamik kønrrai køn.119

In ashibikpe kanikkø søriiløwei yamera srukmera mara pasrøbik, iik kwatsik sruk pilab srukmera katø pip (4) mamik kutsik srukmeran kanbalatø misrøbigube purugubik wetørrab køn. Srukpe iigwei nu ashibik køn: kwalømgurri kwaløm marikba kanbalatø misrik mariiløbe kwabik søramikyu katø chi maramik kuik chab køn. Kølli mariilø waraik pirøyu pørik pusu køtsø nu pusuwei katø yøm kørik srukpe (yøm kørik sruk) tøga pirø kwalømwan Aburrá Chakkurri wasrø kanbalatø kuiløyu trømbø marøb køn. Ñimui pirauwei pikulyi wetørrabik katø kønrrai llirabik maybe misaamerawei nu kuik maramik kønrrai køn, kanikkø merrabsrø mariiløba kan lataik kømøtø. Santospe ñimun kangurri kangurri yunømarøbik pirau kanbalatø pasrabigube kønrrai nu munchi kuik mariilø lataik eshkab køn; pørik marøb misakwei isua pasrøbik wambe tøga nu munchi kuigwan misaamerawei asha kusrenanøbik katø siñalwei nu kuigugurri isumik pasrøbik køn.3, 118, 119

Nebua waminchib wamwei asr chishbe truyu waraik køn: kan misakwei misaamerawei nu kuikpe nu siñal købik marøbiiløba katø kanbalatø marik marøbiiløba (marøbiilø mayeelø misaamerawei) eshkamik kønrrai køn, merrabsrø mariilø købik søriiløba pasrøbik mariilø kørrømisrømøtø. Katø kan kanikkø purø tabik sørin trabbe nuiikkø kan karub misak katøle pishimisak marik karub ishmisagwan munchi asha eshkabik kømøn. Waraik wetørrabiiløbe in asha kusrenanøbik chi taigwan eshkab wamwan purugubik køn; kan yaallø karubikwei tasigu tarømarik, waramik mariiløwei karub misaamera katøle yaallø karubikwei nebua ashibik nebua eshkabik kønrrai tabik køn kømøn, katø ñimui chigabigwan nebua eshkabik kømøn.119

Guayabal: merrabsrø katsik kuik, tsi pureb tasiimeraba tarømarik katø ambubiktøga kan payib wam

Guayabal kanbalatø pasrøbikpe kwalømgurri kwaløm marik nøsik nu siñal købik købigwan kusrenanømik kønrrai katø maywan eshkab køn. Arcilape 213 tsi pureb srukmeran (tsi tøgaik tulul srukmera nui tsi tøgaik tusr) pørik kilgayu pasrøbik køn: tsi kuarømikba (tsi tøgaik) kanbalatø misrik trømbø maik merrabsrø kuik katø maik palain kuiilø katø ashibik siñalmerawei merrabsrø katsik kuik. Ashibik katsik kuilø nuikpe kangurri kan marigube nu pirøwei chugurri pøntøbiilø pønsraik kønrrai tabik køn kømøn. Kanbalatø ashchabikpe truyu tsi pureb srukmerayu (tsi tøgaik tulul srukmera) tøbøtak køn, tøga sørin trabyu katø mariilø —oro tasiimeraba mariilø urek tøgaik— pirau waramigwan marømøtø.150

Pørik marøb misakpe katø isub køn: kwailø pørik marøb siñalmerabe ñimui pikulyi trab tøbøtak llirab pala pøchak purugub tulul ambub ikkøben kan siñal tøgaik katøle kan pikulyi kapba ashibik søtø søtø ambubik ambub misrøbik kønrrai købik køn. Kusrenanømik tun katsik isua pasrøbik wam køn, nebua eshkabik ashibik kømøn. Potomeragurri IAba marik tasik pørik ashib maymerabe, mariiløwan tasiimeraba tøgamøtø katø asr srugwei kanlataik mariilø marømøtø, tøgaik (yu ambumøtø pasrabik) katø purugub (yu tulul ambubik) marøb siñalmerawan kanbalatø ashibik købik køn. Nebua eshkabiiløbe maik pøchak ambubik, tulul ambubik chi taigwan katø kørik pasrøbigwan pørik pønsraik, katø ashibik umbu katsikmerawan møi katø marøb eshkabik tøgameragurri tarømarik køn. Kan ambub ashibikpe kapba ashibik pasrabiiløwan kusrenanømik kømik køn; merrabsrø pishimisakmerawei isubik munchi pasrøbik kønrrai katø pasrøbik nebua ashibik kørrømisramik køn.119

Nu kuikpe misaamera utu marik køn

Kulaba kanbalatø ashchabikpe in isubigwan isumik købik køn. Kulape nu kanbalatø marøbik kangurri kangurri yunømarøbik marøb ya køn, kan tasiimeraba marik kømøn: tøgar pusu køtsø kwalik tab marik katø tasik tab marik pasrøb køn, katø ñimui nu kuikpe ñimui kølli wammeraba (kølli kwaløm wammera), merrabsrø nui købeløba katø ñimui pirømerayu ambubigwan kanbalatø misrøbik nu munchi kuikba kanbalatø misrik køn. Malinowskipe kanbalatø tøgaikmera katø isumik (isua waraik wam) tøga nu kuigwei tsal købigwan eshkab køn. Envigadoba kølli kwalømwei kanlataik kuik pasrøbik kømøn, iik kan tasiimeraba marigwei misaamerawei yau tøgaik mayeeløwei mayeelø pasrøbik wammeragurri købik katø ñimui mariiløwei maramdiik kuigube nuik pikulyi pønsraik kømuik ashib srøtø lataik.151

Tøbøtakgurri, kan sruk, kan pirø køtsø (chilliitøga marik køtsø) katøle kan pusu køtsøbe (pusu køtsø), kan kanbalatø waraik misaamera ñimunyu trømbø siñalwei nu kuik ashikkøben, nu munchi kuik tasiimeraba mariilø kønrrai køn. Ñimui mariilø kuik, katørab srua marik katø kølli wammerabe nui købik, katsik ashamik katø asha kusrenanøbik kømik maik kuiiløyu kanbalatø marøbik køn. Misak isubiktøga Mausswei nebua isubikpe kanbalatø mayeelø misaamerawei kanbalatø kuiløyu maik pasrabik «na (yo)» isumik købik køn, merrabsrø misaamera kanbalatø waramikmera kanikkø kuik kømuik købigwan isub imøtø. In ashib maygurri, Envigadowei Ishmisakpe kanbalatø misaamera urek chi taigwan chab kan misakwei asha kusrenanøbigwan kusrenanømik wamabik køn: siñalmerayu, kanbalatø kuiløyu katø isubigube (isua waraik wam) purugubik nu munchi kuik, kølli kwaløm pønsraik pørik kilga kanbalatø merrabsrø pasrøbik merrabsrø mariilø kuik katøle marøb yawei karub asr chish nebua eshkab imøikkøben katø.119, 152

Vancouver tøgaik pasrøbik · Maramik pørik ADwei mayeeløwei søtø søtø ambubik

Kusrenan pørikmera

  1. Santos Vecino G. Investigaciones arqueológicas en El Escobero, municipio de Envigado (Antioquia) [Internet]. Envigado: Archivo Histórico, Secretaría de Educación para la Cultura, Municipio de Envigado; 2011 [ashik 2026 sep. 20]. Múyu ashik: https://patrimonioculturalenvigado.edu.co/Documentos/4.InformeFinalMorena.pdf Kusrenan pørik ashik
  2. Santos Vecino G. Una tumba de cancel en el Valle de Aburrá: implicaciones ideológicas de la interacción interregional. Pørikyu: Jaramillo E LG, compilador. Aguas arriba y aguas abajo: de la arqueología en las márgenes del río Cauca, curso medio. Bogotá: CESO, Ediciones Uniandes; 2008. p. 91-116 [Internet; ashik 2026 ago. 23]. Múyu ashik: https://ediciones.uniandes.edu.co/gpd-aguas-arriba-y-aguas-abajo-de-la-arqueologia-en-las-margenes-del-rio-cauca-curso-medio-9789586953719-67f8621524cb0.html Kusrenan pørik ashik
  3. Pérez J, Proyecto AD. Prestigio, símbolos y pertenencia: hipótesis sobre Envigado, Guayabal y la exploración digital de los volantes de huso [marøpikwei pørik wan waminchibmera]. 2026 oct. 1.
  4. Santos Vecino G. Una tumba de cancel en el Valle de Aburrá: prospección y rescate arqueológico del área de la Urbanización Álamos del Escobero. Envigado: Vértice Ingeniería; Secretaría de Educación para la Cultura, Municipio de Envigado; 2006. Chú publicado informe.
  5. Arcila Vélez G. Introducción a la arqueología del Valle de Aburrá. Medellín: Universidad de Antioquia, Museo Universitario; 1977. Kusrenan pørik ashik
  6. Malinowski B. Argonauts of the Western Pacific: an account of native enterprise and adventure in the archipelagoes of Melanesian New Guinea [Internet]. London: George Routledge & Sons; 1922 [ashik 2026 oct. 1]. Cap. III, The essentials of the Kula; p. 81-104. Múyu ashik: https://www.gutenberg.org/cache/epub/55822/pg55822-images.html Kusrenan pørik ashik
  7. Mauss M. Une catégorie de l’esprit humain: la notion de personne, celle de «moi». Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland. 1938;68:263-281. doi:10.2307/2844128. Kusrenan pørik ashik Katø kusrenan may