Srukmera nøsik waminchib · 02

Pirøwan tranøb marik: sruk tul

Sruk tulmera (sruk trapa pasriilø), tun patsik pirømera, pilab pirø pasriilø, pi maymera (pi llirab maymera) katø sruk maymerabe kan kwalømgurri umbu umbu pønsraik marøb køn: kan kwaløm nuigube nui køn kømuik mariilø, truyu pasrabiilø katø katø marøbikmerai kanbalatø merrabsrø pasrøbik.

El Hatillo, Barbosayu sruk may
El Hatillo, Barbosayu sruk may. Maramik pørik AD, iik srøtø pørik maramik pørigwei potowei pørik kilga, 2007.143

Pirø katø kwaløm

Maramik, truyu pasrabik, pønsraik, katø maramik

Srukpe kwailø pirø nu pirømerayu misak misaamera kanbalatø waramikmera katø pirø waraik pirø utu kanbalatø kuigwan kanbalatø misrøbik køn: pirøwan tøgaik, piwan ebuamik, tun tun katsikmerawan trømbø pønsraik, pirø pirø katsik tøgaiiløwan tarømarik katø maymerayu pasramik købik køn. Srugwei kap asr chish pasrabikpe kan marigwan kwalømmerayu pønsraik kønrrai køn, iik katø kwaløm misak kwalømgurri misaamera tøga marigwan truyu pasrabik, ketøbik katøle møi marikmerasrø urek pønsraik købik køn. Tøbøtakgurri kølli kwaløm pønsraik pirøbe tøgaik ashibik kømøn.144, 145

Aburrá Chagu katø ñimui wasrø uñi pilab pirømerayu, kan tun tun katsik nuikpe pirøtøga pøntøbik sruk piraugurri pøntø srukmera, merrabsrø pishimisakmerawei sruk yameran, kastellano arrub kwalømwei katø nuik pirø karub kwalømwei nebua marøb pasrøbiilø katø møi kwaløm tul marøb misak truyu pasrabiilømeran kanbalatø misrik kønrrai køn. Maik palain kuik kanlataik kuik nuikpe pila kwaløm katøle marøbik pørik marøb misakweiwan pønsraik kønrrai tabik køn kømøn: pirø patsikmera pasrabik, kanbalatø misrik mariilø, mara pasrøbikwei kanbalatø kuilø, kølli kwalømwei pørik kilgamera katø may llirabigwei nebua asha isubik kørrømisrøb køn.36

Maymerayu pasramik · Chakgurri wasrø tun umbu chak pirømerayu

Kwailø kølli wammera tøgaik sruk maymera

Bello yaallø pirø, Quitasol tunyu Niquía–San Pedro nui los Milagros sruk maybe Aburrá Chakwan wasrø uñi pilab pirømeraba kanbalatø misrøbik kwailø sruk maymerawei kan ashib srøtø køn.

Waminchikwei iigwei pasrabiilø

Pip (4) kusrenan pørikmera, truyu ashibik tun katsik kan kølli wam

Nøørø pøn (3) kusrenan tarømariiløbe Corantioquiawei 2023 nebua asha trenchibigugurri pikulyi wam pasrøb køn; tøga nebua asha trenchibikpe ñimun kanbalatø misrøb katø kanbalatø ashchabik køn.

Gonzalo Ospina · 1999. Quitasol tunyu ñimui pirø asha llirabikpe Niquía–Corrales sruk maywan patsø patsø pila XX tøbøtagu Jaramillo kan ya misaamera karru ambubik kesrø may lataik marøbik chab køn; merrabsrø mariilø waraik kømik kaigwan nebua sruik køn (nebua asha trenchibik, p. 22).117

Sofía Botero · 2007. Merrabsrø maymerawei pørik kilgabe 16,7 km San Pedro–Quitasol–Niquía may maywan maik kuigwan waminchibik køn, katø pønsraik merrabsrø sruk maymeran katø mara pasrøbikwei maramik maywei marik møi kwaløm nebua katø pasrøbiiløgurri tarømarik køn (p. 6).117

Pablo Aristizábal · 2021. Ñimui kusrenanøbikpe sruk mara pasriiløwan merrabsrø pishimisakmerawei kwalømwei lataik isub køn, iik pirø wesruk pirø laab ashibiiløbe pirø patsikmera kanbalatø pasrabikba kølli kwaløm pønsraik nebua ashibelømeran wetørrabik kømøn. ICANHpe 2022 pilayu ñimui tasiimeraba marøbik maramik pørigwan nebua pasrøbik køn; tøga nebua pasrøbikpe pila kwaløm trenchibik kømøn (p. 42).117

Santiago Montoya · Corantioquia katø Politécnico Jaime Isaza Cadavid · 2023. Nebua asha trenchibikpe merrabsrø chi taigwan eshkab wammerawan kanbalatø misrøb køn. Ñimui kølli kwalømwei katø nebua ashibikpe nu pirøwei pishimisakmerawei may maymerawan ashib køn, iik sruk maywei mara pasrøbigwan pørik kilgatøga pila kwaløm trenchibik katøle ñimui kanikkøwei kølli kwalømwei iik pøntøbigwan nebua eshkabik kaig kømøn (pp. 40–41).117

Sruk mariiløweigurri truyu pasrabigube

Kan sruk maywei marik katø waraik

Srugwan tranamik, srua ambubik katø parøb maramik, sruk mayu pasramik katø ñimui truyu pasrabiilømeran isumik kønrrai truntøkan (7) kwaløm maymera.

Truntøkan (7) pikulyi ashibik: srukmeran tranamik, tusrtøga ørømikba srua ambubik, sruk nebua marøb pasrøbik, sruk may maramik, misaamera pasramik, pønsraik katø kwaløm kwallibik mulaba truyu pasrabik.
Kanbalatø pasrøbik maramik ashib kilga. Ashib potowan trømbø ashibik kønrrai tranøb.
Ambubigube søtø søtø ambubik · 42 segundomera. Truntøpøn (9) pikulyi ambub potomerawan kusrenanøb patsø pa (12) tranøbik pørik kilga kanbalatø mara pasrøbik: srukmeran tranamik, srua ambubik katø nebua marøb pasrøbik, sruk may maramik, pasramik, pønsraik katø truyu pasrabik.

Chi taigwan eshkabik møi marøb ashibik: isua pasrøbik søtø søtø ambubigwan eshkab køn, Quitasol sruk maywei nebua eshkabik kølli wamwan kømøn.

Ashib kilga katø ambub potowei (ambub poto) marøbiilø (marøb munchi pasrøbiilø)

Søtø søtø ambubik may katø pasrøbik wam: Julián nui Jesús Pérez Nu pimera · Maramik pørik AD. OpenAI ashib poto tarømarik marøb sruk marik ashib potomera; Geminiba marik ambub ashibiilø katø mørøb wam. Codexba marik kanbalatø mara pasrøbik. Pints kwa 2026.

Iik srøtø pørik ashib kilgabe mayeelø pønsraik køn. Ambub potobe (ambub poto) ketøbik sruk trapa pasrigwan katø ørømik tsimerawei nebua pasrøbiiløwan urek pønsraik køn; pønsraik (pønsrøb ambubik) pilab pirø ashibikpe kan ashib poto pala tasik pørik poto sruabik ambubik marøb køn. Ashib potomera katø mørøb wambe møi kwaløm møi marøb ashibiilø køn.

Truntøkan (7) kwaløm maymera katø ñimui pirau kanbalatø pasrabigwan ashibik
  1. 1. Sruk mariiløweiwan køramik katø tranamik

    Waraik srukmeran ashibik katø sruk may sruk pasrøbik may kønrrai truyu maik palain kuiiløwan, umbu katsiiløwan katø maik nu kuiløwan tranamik. Tranamikpe srugwei kap asr chish pasrabik, pirøyu nøsik tøgaik kømik katø srua ambubik kønrrai marik asr chish tarømarigwan isub køn.

  2. 2. Tusrtøga ørømik (tusrtøga ørømik) katøle tusrtøga ørømikba srugwan srua ambubik

    Pa misaamerabe tsi tasik katø tsiba (tsi tøgaikmera) kanbalatø misrik pa nuik tul tusr tusr tusr tøgamerawei tusr mara pasrøbik sruk kwallibigwan kanbalatø sruab køn. Srugwan tøbøtak ulluyu pønsraik køn; kangurri kan misakpe kanbalatø pasrøbigwei kan katsigube tusr tusr tøgamerawei søtø katsiiløwan tasiimeraba tøgaik køn.

  3. 3. Marik pirøyu (marøb ya) srugwan nebua marøb pasrøbik

    Marik pirøyu srukmerawei kapmerawan kanbalatø ashib køn katø kørrømisrøikkøben pøntø katsikmerawan parøb truyu pasrab køn. Srugwei pirøtøga pøntøbik maik palain kuiiløwan marøb køn katø pirøyu truyu tøgaik katø kanbalatø nebua ullu pasrabik srukmeran nebua marøb pasrøbik køn.

  4. 4. Tasiimeraba maramik may may umbu waramikwei sruk maysrø sruk pasrøbik

    May llirabikpe tun pirøwan købik køn. Sruk may maramik kusrenanpik misaamerabe pirø ullu srøtø nebua pasrøbigwan, kanlataik kømø srukmeran nebua ullu pasrab ikwan, kanbalatø ullu pasrøbik pirøwan katø pi pasramik maywan may eshkabik køn. Kanbalatø marik kanbalatø marøbikpe maysrø ambub pønsraik katø nebua pasrabik pønsraik købik køn.

  5. 5. Sruk mayu pasramik (katørab srua marik)

    Sruk maybe misaamera pasramigwan katø mamik mariilø sruamigwan købik køn. Pasramik katø pi (pishik pi)-pe katørab lusøbik marøb køn; pølbasrøbik katø truyu pasrabik (nebua wakøbik)-pe sruk maywan pønsraik købik køn.

  6. 6. Pønsraik (pønsrøb ambubik)

    Misaamera pasramik pikulyi køikkøben katø truyu pasrabik køtøikkøben, tusr kalmera (kau ishikmera) katø pirø pi pirø patsikmera kanbalatø, sruk kanbalatø utu pupila kaumera tusrmera tsurøp katø kwailø srukmera kutsøp køn. In ambub marøbikpe kwailø may tøgamerawan katømerakurri purø tranamik kønrrai køn.

  7. 7. Asr chishtøga pirø sruik kwaløm truyu pasrabik katø katø maramik

    Kwaløm ashibikpe kan sruk may may tøgawan katø truyu pasrabigwan isub køn: srukmeran katø pønsraik, pi pi pøntømik maymerawan pølbasrøbik katø pasramik arrub, møibe kwallibik mulaba katø. Pirauwei kusrenanøbelø katø kwaløm kwaløm tasiimeraba marøbiiløbe kan marik nuigube wasrø wasrø kanbalatø misrik katsiimeran pønsraik kønrrai køn.

Sruk may marigwan isumik kønrrai kan søtø søtø ambubik

Ashib kilgabe marik kanbalatø nebua pasrøbigwei kan kønrrai kuigwan eshkab køn, kan kanikkøwei sruk maywei nebua eshkabik kølli wamwan kømøn. Mayeelø maymerabe merrabsrø pishimisakmerawei iik pøntøbik tøgaik købik kømøn katø in karub wamyu in kwaløm maymerawan pasrøbik kømøn. Kangurri kan may tøgawei pilamera kwalømmera ambub maybe mara pasrøbikwei kanbalatø kuilø, pirø wesrukmera katø kølli kwalømwei pørik kilgamera kanbalatø ashchabik kørrømisrøb køn.36

Pints kwa 2026 pilayu Maramik pørik AD kønrrai OpenAI IA ashib poto pøntømikba marik møi marøb ashibik. Maramik pørik mayba pasrøbik wam søtø søtø ambubik. Misaamera, kewa, tarømarik marøb srukmera katø mariiløpe chi taigwan eshkabik maramiilø køn.

Maramik pørik ADwei isua waminchik

Merrabsrø pishimisakmerawei marik sruk may ullu srøtø, kwalømmerayu tranøbik

Niquía Corrales sruk maywan maysrø sruk pasrøbik kønrrai ñimun trømbø marik kørrømisrøbik købigwan isumik kønrrai, kan isua pasrøbik kusrenan marøbik pønsraik kønrrai køn: sruk may llirabikpe 7 nuik may tøgamera yammay tøgaik katø 3 tøgamera lendømay patsø tøgaik købik køben, ñimui sruk pasrøbik maybe 21.000 tøgamera pip katsiimera pirøwan tøgaik kømik køn. Kangurri kan 3 tøgamera pip katsiimera sruk sruk pasrøbik may kønrrai kan (1) nuik chish tøbø sruk kørrømisrøbik købik køben, 7.000 nuik chish tøbømera sruk treekkurri køramik, srua ambubik katø pirøyu truyu pønsraik kørrømisrøbik kømik køn. In yau tøgaikpe sruk may marik asr chish tarømarigwei trømbø nu pikulyi tøgaigwan eshkab køn; newan marøbik sruk mariiløwei tøbøtakmay tøgaik kømøn.

Tøbøtakgurri, in purø nu pasrik sruk marigwan asr chishtøga pirø sruik kwalømyu, katøle nu pirøwei piraugurri srua pøntøbik kastellano arrub kwalømwei misaamera kanbalatø waramigube, katøle maramiilø pikulyi nuik pirø karub kwalømwei nebua karubik mayeeløweyasigube, katøle patsø patsø pila XX køtøyu kan merrabsrø mariilø købik kan ya misaamerayu munchi pasrøbiktøga isua kusrenanøikkøben —katø sruk maywan trømbø maysrø sruk pasrøbik marøbiiløwei kølli kwalømwei pørik kilgamera kømøikkøben—, Aburrá Chagu merrabsrø pishimisakmerawei kwalømmerayu waraikyu nuik in maik kuik siñalmera tøgaik sruk maywan maramik kønrrai købigwan søtø wam trenchibik kønrrai køn. Tøbøtakgurri kan pønsraik payib wam tøgaik køn: ¿Chiga lataik misak misaamera kanbalatø waramik in lataik trømbø sruk maymera yamera mara pasrigwan marøbik køn?35

  1. Sruk mariiløwei trømbø nu pikulyi tøgaik katø marigwei kanbalatø nebua pasrøbik: Maramik pørik ADwei pørik marøb misakpe in sruk marigube milmera nui nuik chish tøbømera sruk kanbalatø misrik købigwan yau tøgabik køn (pirø pirø asha isubik, maik nu kuikwei tøgaik tun katsik). Tøga mayeelø srugwan køramik, srua ambubik katø pirøyu truyu pønsraik kønrrai kwailø misaamerai marik (tasik nui marik), kwaløm katø mamik mamik mariilø srua pasrøbigwan isumik kørrømisrøb køn. Mayeelø sruk maywan kan kan ya misaamera nuigwei iik marøb pøntøbigube munchi pasrøbik kønrrai, tøga trømbø maramiilø nøsik misaamera ambubik købigwan eshkamik køn.
  2. Waramikwei marøb siñal katø nu maymera srukmera marøbik nebua pasrøbik: Tun maymerayu pasrab, pørik marøb misakpe may llirabik, sruk sruk pasrøbik may, tun tun katsiimera katø pi may mariilø (mariilø pi maymerawei) utu truyu kanbalatø misramigwan ashib køn. Srukmeran nøsik pønsraikpe tun pirøwan katø pi tasiimeraba marøbigwan købik køn. Maramik pørik AD kønrrai, tøga kanbalatø pasrøbikpe møi kwaløm kanikkøwei kesrø may lataik marik marøbigugurri kwalømmerayu waraik maymera yamera mara pasrigwan purø kønrrai marøb køn.
  3. Maymerayu pasramik kønrrai tun tun katsiimera katø sruk umbu katsiimera: Purø wasrø tun tun katsiimera katø lusøb sruk umbu katsikmerabe kaullimera newan pasramigwan maramik kwatsik marøb køn. Maramik pørik ADpe in ashib siñalmerawan misaamera katsikba pasramik (pirømerayu ambubik kazhiktøga llirabik) isubik maygurri purø truyu eshkabik, katø kwaløm kwalømmerayu katø katørab srua mariiløyu nebua pasrøbik lataik isub køn.
  4. Misaamerai pirau waraik misaamera, iigwei isubik katø maramik maramdiik asr chish: In pirø pirøyu kastellano arrub søtøwei pirau waraik misaamera pikulyi købik katø asr chishtøga pirø sruik, kastellano arrub kwaløm katø nuik pirø karub kwaløm kwalømmerayu (patsø patsø pila XX mørø) maramiilø pikulyi købik waraikpe tøga kwalømmerayu mayeelø sruk maywan mayeelø marik købigwan kap waminchibik køn. Katø marøbik (katø srua marik) isua pasrøbik wambe nøørø merrabsrø pishimisakmerawei kanbalatø marikba (asr chish tarømarik mayeelø misaamerawei e iik pirau misak) marik marigwei ambub pønsraigwan eshkamik købik køn.
  5. Kan 4×4 karru pasrøbikpe sruk maywei marik kwalømwan eshkab kømøn: Pørik marøb misakpe trikba waminchibik kølligurri waramigugurri kan 4×4 karru sruk mayu pasrøbik kølli wamwan pønsraik køn. Tøga ashib waminchib wambe kwaløm kwaløm katørab srua marik katøle nebua marøb pasrøbiktøga wam eshkab kønrrai køn; may llirabigwan mu pønsraik købik katøle merrabsrø sruk sruk pasrøbik maywan mu tøgaik købigwan nebua eshkabik kømøn.
  6. Patsø patsø pila XXsrø munchi pasrøbikpe pørik kilgawei purugubik kørrømisrøb køn: Maramik pørik ADpe Jaramillo kan ya misaamera mayeelø sruk maywan mayeelø marøbigwan nebua eshkabik kølli kwalømwei pørik kilgamerawan kusrenan kømøn. Srøtø pøriiløyu pørik munchi pasrøbigwan tøga marigwei pørik kilgawei nebua eshkabigugurri tarømarik køn. Pørik kilgamera kømuik nuikpe katø kølli kwalømwei pila kwalømwan nuiikkø eshkab kømøn.

Sruk maywei kwaløm pirø patsiilø

Merrabsrø pishimisakmerawei ullu srøtø pala kan kwalømgurri umbu umbu pønsraik

Kan kwalømgurri umbu umbu pønsraik-pe katøle kwalømmerayu marik tasiimeraba marøbiilø —merrabsrø mariilømeran mayeelø marømøtø— wasrø wasrø kanbalatø misrik marik køn. Kan sruk mayu, may llirabik, sruk sruk pasrøbik may, pi pi pøntømik maymera katø truyu pasrabiilø katøle kwalømmeragurri kønrrai køn. In ashib maybe ñimui tranamigwan katø pasramik maik kuiiløwei kanbalatø waramigwan isua ashibik købik køn.36

Maramik pørik ADpe in sruk maywan kwalømmerayu waraik marik lataik ashibik isub køn: purø kønrrai merrabsrø pishimisakmerawei marik pala pønsraik, katø kastellano arrub kwalømwei, nuik pirø karub kwalømwei katø møi møi kwalømwei kwalømmerayu ashibik, pasrøbik katø tranøbik. Ñimui kwaløm pørik kilgamera, isumikmera katø katørab srua mariiløbe tøga kølli wamwei pirø patsiilø kømik køn, ñimui merrabsrø iik pøntøbigwei ashib waminchib wammera munøbigube kømøn. Inbe truyu purugub waminchib kølli kwalømwei isua pasrøbik wam køn; kangurri kan ashibik sruk kølli kwalømwei købigwan katøle tøga pasrabiilø kømøtø ambub pønsraik nebua eshkabik købigwan chab kømøn.35

In chi taigwan eshkab wamwei nebua ashibelømeran nøsik tarømarik

Nøørø kanbalatø pasrøbik wambe 2023 nebua asha trenchibigugurri kusrenan kusrenanøbiiløwan eshkab køn; truyu pønsraik nebua waminchib wammerabe pirø pirø waramik kusrenanøbik katø kølli kwalømwei pørik kilga asha payibigugurri pørik marøb misakwei chi taigwan eshkab wamwan eshkab køn. 2007 potomerabe sruk sruk pasrøbik maywan katø ñimui pirøwan eshkab køn. Sruk maik nu kuik yau tøgaikmera, trikba waminchibik kølli wammera katø pørik marøb misakwei munchi pasrøbiiløbe marigwei katøle kwaløm maymerawan pila kwaløm trenchibik kønrrai kanikkøwei kanbalatø ashchabiilø kørrømisrøb køn.

Kwalømyu Medellín nu yaallø ashibik, tøbøtak pøsrø pøntømaywei tun tun katsigube sruk trapa pasrik
May menda sruk tul, kwalømyu nu yaallø ashibik: May nui la Cuesta, Aburrá Chak, 2007. Poto: Maramik pørik AD.146

Pirøwei misaamerawei mariilø marøbik

May menda kanbalatø pasrabik sruk tulmera (sruk trapa pasriilø kanbalatø ambubelø)

Potoyu sruk tulbe, Maramik pørik AD pørik marøb misakwei pirø pirø nebua ashibigugurri, møi Medellín tøbøtagwan Santa Elena tun umbu chak pirøba kanbalatø misrøbik Cieza may wasrø may tøgawan kanbalatø pasrabik mara pasrigwei tsal køn. Mayba ñimui kanbalatø kuikpe pirø waraik pirø kanbalatø nebua pasrøbigwei tsal lataik isumik købik køn.

Maramik pørik AD kønrrai, kwalømgurri umbu umbu pønsraik isubik wamwan maramikpe tøga kølli wamwan isumik namui maramik kwatsik kønrrai kan maramdiik pøntø may kønrrai køn. Kan marik katøle kwalømmerai tasiimeraba marøbiiløwan kanbalatø misrigwan ashibikpe maramdiik køn, iik tøga umbu umbu pasrabigwan wamamik nuikpe mu marøbik, marigwan nøsik nebua pasrøbik købik katøle chiga misaamerawei kanbalatø kuilø ñimui maya kwaløm pirau waramigube chi taigwan pønsraik købigwan eshkab kømøn. Isubik wambe tøga payibelømeran pønsraik køn, waminchimik kømøn.

Maramik pørik ADwei nebua asha isubik ashibikpe in sruk mara pasriiløwan Antioquia pirøwei misaamera kanbalatø waramigwan kølli kwalømgurri maik kuik pasrøb kanbalatø misaamerawei piraugurri srua pøntøbik katø maramikwei isubik maymeraba kanbalatø kømøtø misaamerawei pirø mariilø marøbik eshkabik lataik purugubik køn. Ñimun isumik kønrrai pirøyu waraik, kanbalatø misramik katø waraik pirø maramik katø maymeran —merrabsrø pishimisakmerawei kusrenan katø marigwan urek tøgaik— isumik kørrømisrøb køn. Ñimui kwaløm katørab srua mariilø katø truyu pasrabiiløbe kølli kwalømwei kusrenanømik wamwei tsal køn; marigwei merrabsrø isubigwan eshkamik kønrrai tabik køn kømøn.35

Nebua asha isubik kanbalatø pasrøbik wam

Kan kwalømgurri umbu umbu pønsraikpe (kwalømgurri umbu umbu pønsraik) mayeeløwan katsik ashamgaik kutsøb kømøn

Kølli pønsrailø kusrenanøbik kusrenanøigube, kan kwalømgurri umbu umbu pønsraikpe (kwalømgurri umbu umbu pønsraik) kwalømyu tarømarik marik marøbiilø wasrø wasrø kanbalatø misrik, kan tøgatøga mara pasrik, kutsøbik katøle mariilø katø mara pasriilø katø marøbik pørik kilga køn. Mayeelø katsik ashamgaik kanbalatø misrik marøbik chab kømøn: katøle kwaløm nebua pasrøbiiløwan ashibik katø, may tøga tøga may tøga, merrabsrø waraik, truyu pasrabik, pønsraik katø katø waraik kanbalatø kuiløwan møi katø marøb eshkabik marøb karubik køn.36, 145

Sruk maymera, sruk tulmera, tun patsik pirømera katø pi maymerabe Maramik pørik AD «waramikwei marøb siñal» wamabikwan eshkab køn: pirøtøga pøntøbik sruk piraugurri pøntø srukmera, tun tun katsiimera, pi pi pøntømik may, pasrab maymera katø kangurri kan waraik pirøyu waraik sruksrø nebua tøga pasrøbik llirabiilø; tøgamerabe kan kanikkø pilab pirø ashibigwan kønøikkurri søtø søtø ambubik katø pasrøbiilø katø truyu pasrabiiløba tsurømik kønrrai købik køn. Sruk ullu srøtøba tøga kanbalatø tøgaikpe ashibik køn; kan nebua kwalømsrø katøle misak pirau waraik misaamerayu munchi pasrøbik kønrrai pirø patsikmera pasrabik, kanbalatø misrik mariilø, mara pasrøbikwei nebua asha isubik katø kølli kwalømwei pørik kilgamera kørrømisrøb køn.36, 110

Vancouver pørik

Kusrenan pørikmera

Nebua asha trenchibigugurri pikulyi wam pasrøbik kusrenan kusrenanøbiiløbe katøgan pørigugurri srøtø wam lataik munchi asha eshkabik køn. Pørik marøb misakwei chi taigwan eshkab wammerabe mayeelø ashamik pøriiløgurri katø potowei pørik kilgagurri tarømarik køn. Waminchibigwan trømbø ashibik kønrrai: Botero, Maymera lusøb kømøilø y llirabik kwatsik møk los kaullimera115, katø Pérez Nu pimera, Maymera kølleelø yu el Aburrá Chak148.

  1. Proyecto AD. Observaciones de campo e interpretación histórica y arqueológica de los caminos del Quitasol y de los muros acompañantes del camino de Cieza [marøpikwei waminchibmera wan proyecto pørikmera]. 2026 sep. 27 wan oct 2. Kasrø misakmera prehispánico base hipótesis wan colonial, republicano, siglo XX economía inhumik wan. Chii economía argumento documentos históricos naa revisiónyu nuyasruk chú pønsrøbik. Múyu ashik: https://proyectoad.org/htdocs/piedra_construcciones.html Kusrenan pørik ashik
  2. Botero Páez S. Elementos para leer un palimpsesto: indígenas, caminos, piedras, mulas y caballos en Colombia. Bol Antropol. 2006;20(37):265-287. doi:10.17533/udea.boan.6899. Kusrenan pørik ashik
  3. Botero Páez S. Gente antigua, Piedras Blancas, campos circundados. Vestigios arqueológicos en el altiplano de Santa Elena (Antioquia, Colombia). Bol Antropol. 1999;13(30):265-305. doi:10.17533/udea.boan.337542. Kusrenan pørik ashik
  4. Botero Páez S. Piedras Blancas: transformación y construcción del espacio. Investigación arqueológica en la cuenca alta de la quebrada Piedras Blancas. Informe de prospección. Bol Antropol. 1997;11(27):124-167. doi:10.17533/udea.boan.338722. Kusrenan pørik ashik
  5. Botero Páez S. Caminos ásperos y fragosos para los caballos: apuntes para la historia de los caminos en Antioquia. Medellín: CODI-CISH, Departamento de Antropología, Universidad de Antioquia; 2005. ISBN 958-655-851-7 [Internet; ashik 2026 ago. 23]. Múyu ashik: https://redcol.minciencias.gov.co/Record/UDEA2_c7360903544c0bc4b35291caf523d8bb Kusrenan pørik ashik
  6. Montoya Agudelo S. DRMI Quitasol–La Holanda: diagnóstico arqueológico [Internet]. Medellín: CORANTIOQUIA; Politécnico Colombiano Jaime Isaza Cadavid; 2023 [ashik 2026 sep. 27]. p. 6, 22, 40–42. Ospina (1999), Botero (2007) wan Aristizábal (2021) kusrenanmera síntesis ashik; 3 informes originales nuyasruk chú ashik. Kusrenan pørik ashik Katø kusrenan may
  7. Proyecto AD. Estructuras y caminos de piedra del Valle de Aburrá [potomera]. 2007 proyecto original poto archivo; 2007. Niquía–San Pedro de los Milagros mayael, cerro Quitasol, Bello 10 potomera; marøpik wan kørøt 2026 septiembre 27-yu eshkawaik.
  8. Ingold T. The temporality of the landscape. World Archaeol. 1993;25(2):152-174. doi:10.1080/00438243.1993.9980235. Kusrenan pørik ashik
  9. Bailey G. Time perspectives, palimpsests and the archaeology of time. J Anthropol Archaeol. 2007;26(2):198-223. doi:10.1016/j.jaa.2006.08.002. Kusrenan pørik ashik
  10. Proyecto AD. Plataformas, muros y escalas: Santa Elena, Medellín, 2007; muro acompañante del Camino de la Cuesta, Valle de Aburrá, 2007 [potomera]. Proyecto poto archivo. roca06.jpg katøp.
  11. Botero Páez S. Campo circundado en Santa Elena [poto]. Proyecto original poto archivo; 1990 década; kørøt pønsrøbik.
  12. Pérez Ríos JJ. Caminos antiguos en el Valle de Aburrá: cuando el bosque no deja ver los árboles. Bol Antropol. 2011;24(41):484-488. doi:10.17533/udea.boan.7991. Kusrenan pørik ashik
Niquía–San Pedro nui los Milagros